Milliy sertifikat imtihonlari: nega o‘qituvchi va o‘quvchi bir auditoriyada?

So‘nggi yillarda O‘zbekistonda juda ko‘plab fanlar yo‘nalishida milliy sertifikat tizimi joriy etildi. Bu tizim bilimni baholashda muhim qadam sifatida ko‘rilmoqda. Imtihonlarni tashkil etish bilan Bilim va malakalarni baholash agentligi shug‘ullanadi. Biroq amaliyotda ayrim savollar ochiq qolmoqda. Shulardan biri — nega o‘qituvchi va o‘quvchi bir auditoriyada o‘tirib imtihon topshiradi?

Tasavvur qiling: bir maktabda dars beradigan o‘qituvchi va uning o‘quvchisi yonma-yon test ishlamoqda. Bu holat ikki tomon uchun ham psixologik bosim tug‘dirmaydimi? O‘qituvchi o‘z shogirdi oldida imtihon topshiryapti, o‘quvchi esa ustozini kuzatib turibdi. Natija e’lon qilingach, agar o‘quvchi ustozidan yuqori ball olsa-chi?

Albatta, bilim ustuvor. O‘quvchi ustozidan yuqori natija ko‘rsatishi tabiiy hol bo‘lishi mumkin. Ammo, masalaning insoniy va tarbiyaviy tomoni ham bor. Ustoz — nafaqat bilim beruvchi, balki tarbiyachi va namuna. Jamiyatimizda ustozga bo‘lgan hurmat alohida o‘rin tutadi.

Agar o‘quvchi ustozidan yuqori natija ko‘rsatsa, bu rivojlanish belgisi sifatida qabul qilinishi kerak. Ammo maktab ichidagi muhit har doim ham ideal emas. Bunday vaziyat noto‘g‘ri talqin qilinishi, o‘quvchining ustozga nisbatan ichki munosabatiga ta’sir ko‘rsatishi ehtimoldan holi emas. Gap raqobatda emas, rollarning aralashib ketishidadir.

Milliy sertifikat — bu bilimni mustaqil va shaffof baholash mexanizmi. Unda tenglik tamoyili muhim. Lekin tashkiliy jihatdan o‘qituvchi va o‘quvchini alohida auditoriyalarda imtihon qilish imkoniyati yo‘qmi? Bu ehtimol, qo‘shimcha xarajat talab qilar. Ammo ta’lim tizimida ustozning obro‘si va maktabdagi sog‘lom psixologik muhit bundan muhimroq emasmi?

Narxi biroz balandroq bo‘lsa ham, alohida tashkil etish masalasini ko‘rib chiqish zarur. Chunki, o‘qituvchi va o‘quvchi bir-biriga raqib emas. Ular bir maqsad yo‘lida hamkor. Sertifikat esa professional baholash vositasi bo‘lishi kerak, rollar sinov jarayonida aralashib ketmasligi maqsadga muvofiq.

Milliy sertifikat tizimi — ijobiy qadam. Ammo har qanday tizim takomillashishga muhtoj. Imtihon jarayonini yanada nozikroq, adolatliroq va pedagogik jihatdan to‘g‘riroq tashkil etish vaqti kelmadimi?