Ta’lim va ilm-fan vazirligining tashkiliy tuzilmasi qanday bo‘ladi?

2026-yil 3-oktabrda Prezident farmoni bilan Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi hamda Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi negizida Ta’lim va ilm-fan vazirligi tashkil etilgandi. 

Farmon bilan Vazirlar Mahkamasi bir hafta muddatda Ta’lim va ilm-fan vazirligi faoliyatini natijadorlikka yo‘naltirilgan va samarali boshqaruv tamoyillari asosida tashkil etish, shuningdek uning vazifalari va tashkiliy tuzilmasini belgilash bo‘yicha Prezident qarori loyihasini tayyorlashi belgilangandi. 

Shuningdek, Prezident Shavkat Mirziyoyev Ta’lim va ilm-fan vazirligi faoliyatini tashkil etish hamda ta’lim tizimining barcha bosqichlarida amalga oshirilishi lozim bo‘lgan ustuvor vazifalar yuzasidan o‘tkazilgan taqdimotda yangi vazirlik faoliyatini joylardagi haqiqiy holatga tayanib tashkil etish, takrorlanuvchi vazifalarni qisqartirish va hududiy bo‘g‘inlar mas’uliyatini kuchaytirish lozimligini aytgandi.

Xaqtaliminfo.uz manbasining xabar berishicha, Ta’lim va ilm-fan vazirligi faoliyatini tashkil etish bo‘yicha ayrim takliflar tayyorlangan. Unga ko‘ra, yangi vazirlik tizimida besh nafar vazir o‘rinbosari, ta’limning barcha bosqichlarini qamrab oluvchi bir nechta departamentlar hamda hududiy boshqarmalar bo‘lishi nazarda tutilmoqda. 

Yangi boshqaruv modelida ta’lim siyosati, ilmiy tadqiqotlar, moliyalashtirish, raqamlashtirish va tarbiya masalalari alohida yo‘nalishlarga ajratilgan. Taklif etilayotgan tuzilmada Ta’lim va ilm-fan vazirligining boshqaruv modeli besh nafar vazir o‘rinbosari, vazirga bevosita bo‘ysunuvchi departamentlar, hududiy boshqaruv organlari va tizim tashkilotlari asosida shakllantirilgan. 

Biroq ushbu tuzilma hali rasman tasdiqlanmagan. Shu sababli undagi ma’lumotlarga amalda joriy etilgan tartib sifatida emas, balki taklif etilayotgan boshqaruv modeli sifatida qarash lozim.

Beshta vazir o‘rinbosari vakolatlari va asosiy yo‘nalishlar

Sxemaga ko‘ra, vazirlik faoliyatining asosiy yo‘nalishlari besh nafar vazir o‘rinbosari o‘rtasida taqsimlanadi.

Birinchi o‘rinbosar — ta’lim siyosati va uzluksiz ta’lim sohasini nazorat qiladi. Ushbu yo‘nalishda “Maktabgacha ta’lim”, Umumiy o‘rta ta’lim”, “Professional ta’lim” hamda “Oliy ta’lim siyosati”ga oid departamentlar faoliyat ko‘rsatadi. 

Ikkinchi o‘rinbosar — ilm-fan va tadqiqot siyosati sohasini nazorat qiladi. Mazkur yo‘nalish vazir o‘rinbosariga bo‘ysinuvchi “Fundamental fanlar”, “Amaliy tadqiqotlar va milliy dasturlar”, “Ilmiy kadrlar va yosh olimlar”, “Ilmiy infratuzilma va laboratoriyalar”, “Texnologiyalar transferi va innovatsiyalar” hamda “Xalqaro ilmiy hamkorlik” kabi alohida departamentlar orqali boshqarilishi nazarda tutilgan.

Uchinchi o‘rinbosar — iqtisodiyot, moliyalashtirish va infratuzilma sohasini nazorat qiladi. Bunda “Ta’limni moliyalashtirish”,” “Ilm-fanni moliyalashtirish”, “Investitsiyalar va davlat-xususiy sheriklik”, “Infratuzilma va davlat aktivlari”, “Davlat xaridlari va resurslarni boshqarish” hamda “Samaradorlik va natijalar monitoringi” kabi departamentlar faoliyatini yo‘lga qo‘yish rerjalashtirilgan.

To‘rtinchi o‘rinbosar — raqamli transformatsiya va inson kapitali sohasini nazorat qiladi. Bu yo‘nalishda “Raqamli ta’lim va ma’lumotlar arxitekturasi”, “Sun’iy intellekt va EdTech”, “Pedagoglar siyosati va kasbiy rivojlanish”, “Rahbar kadrlar va institutsional rivojlantirish”, “Ta’lim statistikasi va data tahlil”, shuningdek “Mehnat bozori integratsiyasi va bitiruvchilar bandligi” kabi demartamentlar tashkil qilinadi.

Beshinchi o‘rinbosar — tarbiya, yoshlar va ijtimoiy rivojlanish sohasini nazorat qiladi. Mazkur yo‘nalishlar “Tarbiya va ma’naviy-ma’rifiy ishlar”, “Yoshlar siyosati va talabalar rivojlanishi”, “Kitobxonlik, madaniyat va tarixiy xotira”, “Ijtimoiy himoya va inklyuziv ta’lim”, “Ta’limda xavfsiz muhit va bullying profilaktikasi” hamda “Ota-onalar va jamoatchilik bilan hamkorlik” kabi demartamentlar orqali boshqariladi.

Vazirga bevosita bo‘ysunadigan bo‘linmalar

Sxemada vazirning bevosita tuzilmalari sifatida “Strategik rivojlanish va tahlil markazi”, “Ichki audit va komplayens”, “Yuridik xizma”, “Xalqaro hamkorlik”, “Axborot va jamoatchilik kommunikatsiyasi” hamda “Vazir kotibiyati” ko‘rsatilgan.

Shuningdek, vazirlik huzurida alohida “Strategik kengash” faoliyat yuritishi ham taklif qilinmoqda. Uning tarkibiga olimlar, rektorlar, maktab direktorlari, o‘qituvchilar, talabalar vakillari, ish beruvchilar, xususiy ta’lim sektori vakillari hamda xalqaro ekspertlarni jalb qilish nazarda tutilgan.

Bunday maslahatlashuv mexanizmining yo‘lga qo‘yilishi ta’lim siyosatini ishlab chiqishda turli manfaatdor tomonlarning fikrini inobatga olish imkonini berishi mumkin. Biroq kengashning tavsiyalari qanday tartibda ko‘rib chiqilishi va ularning qarorlar qabul qilish jarayoniga ta’siri hozircha aniq belgilanmagan.

Ixchamlashtirilgan hududiy boshqaruv modeli

Taklif etilgan tuzilmada vazirlik tizimidagi asosiy tashkilotlar sifatida umumuy o‘rta, maktabgacha, professional va oliy ta’lim, shuningdek, ilmiy-tadqiqot nstitutlari, innovatsion markazlar va texnoparklar, ixtisoslashtirilgan ta’lim muassasalari hamda respublika va hududiy xizmat tashkilotlari ko‘rsatilgan.

Mazkur yondashuvdan kelib chiqib xulosa qilish mumkinki, avvalgi ikki vazirlik tizimidagi tashkilotlarning tashkiliy tuzilmasi va bo‘ysunuv tartibi qayta ko‘rib chiqiladi. Bunda ayrim tashkilotlarning vazifalari yangi tuzilmalar o‘rtasida qayta taqsimlanishi, ularning ba’zilari birlashtirilishi yoki faoliyat yo‘nalishlari o‘zgartirilishi ehtimoldan xoli emas. Biroq aynan qaysi tashkilotlar saqlab qolinishi, qayta tashkil etilishi yoki tugatilishi prezidentning tegishli qarori bilan belgilanadi.

Tuman (shahar) ta’lim boshqarmalari tugatilishi mumkin

Ixchamlashtirilgan boshqaruv modeliga ko‘ra, viloyatlarda Ta’lim va ilm-fan boshqarmalarini tashkil etish nazarda tutilgan. Ular maktabgacha, maktab, professional va oliy ta’lim yo‘nalishlarini muvofiqlashtirib, hyagona monitoringni amalga oshiradi. Bunda hududiy boshqarmalarning tuman (shahar) bo‘linmalari mavjud bo‘lishi nazarda tutilmagan.

Sxemada tuman (shahar) bo‘linmalarining ko‘zda tutilmagani ularni tugatish ehtimoli borligini ko‘rsatmoqda. Biroq bu borada yakuniy xulosa chiqarish uchun hududiy boshqaruv organlarining vakolatlari va tashkiliy tuzilmasini belgilovchi rasmiy hujjat imzolanishi kerak.

Sxemada Ta’lim sifatini ta’minlash milliy agentligi vazirlik tarkibiga kiritilmagan, biroq strategik hamkor sifatida ko‘rsatilgan. Agentlikning vazifalari qatorida akkreditatsiya, ta’lim sifatini tashqi baholash, milliy reytinglar va metodologiya kabi masalalar ko‘rsatilgan.

Umuman olganda, taklif etilayotgan boshqaruv modeli yangi vazirlik faoliyatini markazlashgan va funksional yo‘nalishlar asosida tashkil etish, ta’limning barcha bosqichlarini o‘zaro muvofiqlashtirish hamda boshqaruvdagi takroriy vazifalarni qisqartirishga qaratilgan. Biroq, bu boradagi to‘liq tafsilotlar vazirlik faoliyatini tartibga soluvchi rasmiy hujjat imzolangach aniq bo‘ladi.